|
Manastir Fenek
Sremski manastir Fenek geografski ne pripada Fruškoj gori, ali je u istorijskom
smislu u vezi sa fruškogorskim manastirima. Nakon pada Srbije 1459,
Srem je dugo bio stecište odbegle srpske vlastele i monaštva. Crkva
manastira Feneka posvećena je prepodobnoj mučenici Paraskevi (26.
jul/8. avgust). Manastirski kompleks smešten je u ravničarskom
delu donjeg Srema, jugozapadno od Zemuna, blizu Save, nedaleko
od sela Jakova. Čine ga: crkva sa zvonikom, konaci sa tri strane
crkve i kapela podignuta izvan južnog konaka. Prema narodnom predanju,
osnivači manastira Feneka su Stefan i Angelina Branković, u drugoj
polovini XV veka. No, prvi zapis o Feneku, i to posredno, nalazimo
u mineju iz 1563, koji je ispisao jeromonah Zaharije za vreme fenečkog
igumana Save. U XVI veku pominje se u turskim defterima (1556-69)
kao manastir Zemunske nahije, potom u manastirskom tipiku (1573)
i jevanđelju (1574), a u XVII stoleću samo dva puta (1605, 1646-47),
ali posredno, na osnovu zapisa jeromonaha i igumana Georgija i
Neofita. To nam kazuje da je još tada u Feneku bilo prepisivačke delatnosti. Za razliku od
fruškogorskih manastira, pod turskom vlašću ostao je do 1717, a
potom je pod jurisdikcijom Beogradske mitropolije sve do kraja
austrijske vladavine (1739).
.
Današnja kapela sv. Petke sazidana je 1800, na mestu stare,
ktitorstvom jakovačkog Grka Georgija Rake i njegove supruge
Ane, nad bunarom
koji je, prema predanju, sagradila majka Angelina Branković.
U narodu se verovalo da je bunarska voda čudotvorna jer su
ovde počivale
mošti sv. Petke pri njihovom prenosu kroz Srbiju. Sveti bunar
i njegovu isceliteljsku vodu osvetio je patrijarh Kalinik
između
1691. i 1700, a kasnije i mitropoliti Mojsije Petrović, Vikentije
Jovanović i Pavle Nenadović. Zidani bunar ograđen je 1753. i
pokriven šindrom. U drugoj polovini XVIII veka nad svetom
vodom postojao
je čardak, u čijem su se prizemlju nalazili stubovi, iznad njih
zidana prostorija, a iznad nje prostrani tavan. Na bunaru se
narod okupljao tražeći leka groznici, koja je u ovom kraju
bila česta
zbog blizine vode i niskog terena, pogodnog za širenje malarije.
Fenečka kapela obnovljena je i ikonostas urađen 1846, zaslugom
Pavla Morfija iz Zemuna, a nov krov od šindre postavljen je 1857.
Ikonostas manastira Feneka naročito je stradao u Prvom svetskom
ratu (1914), kada su austrijski vojnici uništili donju zonu -
carske i bočne dveri, i krst sa vrha ikonostasa. Pri tom je gotovo
sasvim
uništen i Markovićev izvanredan duborezni rad, o čijem kvalitetu
svedoče arhivske fotografije i očuvani delovi rezbe iz gornjih
zona ikonostasa. Stradanje se ponovilo i 1942.
|
|
